Ẩm thực Nhật Bản có lịch sử lâu đời với những quy tắc rất thú vị. Không chỉ bởi việc kết hợp đa dạng các nguyên liệu, mà còn thể hiện qua những quy tắc bàn ăn vô cùng tinh tế. Trong đó, quy tắc tam ngũ chính là một vẻ đẹp đậm chất văn hóa bạn nên biết.
Quy tắc tam ngũ trong ẩm thực xứ sở hoa anh đào bao gồm 3 nguyên tắc: Ngũ sắc – Ngũ vị – Ngũ pháp.
1. Ngũ sắc – 5 màu (Go Shiki)
Khi thưởng thức một món ăn, chúng ta thường bắt đầu bằng việc sử dụng thị giác để cảm nhận đồ ăn, cách bài trí đồ ăn trên đĩa. Vì vậy, quy tắc tam ngũ bắt đầu bằng ngũ sắc (5 màu) – Nguyên tắc về việc sử dụng 5 màu sắc cơ bản để tạo nên một bữa ăn hấp dẫn và cân đối về mặt thị giác và dinh dưỡng.
5 màu kết hợp nhiều trong các món ăn Nhật Bản bao gồm: Trắng, đen, vàng, đỏ và xanh lá cây.
- Màu trắng: Cơm, củ cải, đậu hũ, sữa đậu nành, nấm,…
- Màu đen (các màu tối thẫm): Rong biển, tảo đen, hạt vừng, cà tím,…
- Màu vàng: Trứng, cà rốt, ngô, khoai tây, trứng cá trích, nhóm biển,…
- Màu đỏ: Thịt, cá, sò, thanh cua, ớt…
- Màu xanh lá cây: Các loại rau củ màu xanh
Phối hợp đa dạng sắc màu tạo nên một bàn ăn hấp dẫn và “ngon mắt” hơn, kích thích các giác quan chuẩn bị thưởng thức các món ăn ngon và tăng cường trải nghiệm ẩm thực.
2. Ngũ vị – 5 vị (Go Mi)
Tiếp tục quy tắc tam ngũ trong ẩm thực Nhật Bản với nguyên tắc thứ hai: Ngũ vị. Tức là sự hội tụ đầy đủ các mùi vị trong một bữa ăn bao gồm: Ngọt – mặn – chua – cay – đắng.
- Ngọt: Đến từ đường, trái cây hoặc vị ngọt tự nhiên từ rau củ như khoai lang, cà rốt, dừa…
- Mặn: Muối, nước tương, một số loại cá, tảo biển…
- Chua: Giấm gạo, trái cây chua, nước sốt có vị chua…
- Cay: Ớt, tiêu, wasabi…
- Đắng: Một số loại rau củ đắng, trà xanh…
Quy tắc về ngũ vị trong ẩm thực xứ Phù Tang nhấn mạnh sự cân đối và kết hợp các vị khác nhau. Mỗi vị mang lại các lợi ích dinh dưỡng riêng và việc cân đối chúng có thể giúp cơ thể duy trì sự cân bằng. Đồng thời, sử dụng 5 vị chính này mang lại trải nghiệm hương vị phong phú, còn tạo cảm giác hài hòa và thú vị cho người thưởng thức.
Ngoài ra, theo quy tắc tam ngũ, cách nêm nếm cũng đi theo thứ tự nguyên âm bảng chữ cái tiếng Nhật (sa/shi/su/se/so).
- Sa: Đường, rượu
- Shi: Muối
- Su: Giấm
- Se: Nước tương
- So: Đậu tương miso
Các gia vị kể trên là những thành phần quan trọng tạo nên quy tắc tam ngũ trong ẩm thực Nhật Bản và văn hóa của quốc gia này.
3. Ngũ pháp – 5 cách chế biến (Go Hoo)
Màu sắc đẹp, hương vị ngon là chưa đủ để tạo nên một văn hóa ẩm thực đặc sặc mà người đầu bếp còn phải biết cách chế biến các món ăn ngon bằng nhiều cách khác nhau. Ngũ pháp ở Nhật cũng ra đời từ đó.
“Go-hō (五法)” mô tả 5 phương pháp chính để chế biến thực phẩm bao gồm: Hấp – Luộc – Rán – Nướng – Hầm.
Tuy các phương pháp này không có gì mới nhưng người Nhật đặc biệt quan tâm đến việc giữ hương vị tự nhiên nhất đối với từng món ăn. Vì vậy các cách chế biến có bí quyết riêng để giữ vị umami – vị tự nhiên của nguyên liệu.
Họ thưởng sử dụng các nguyên liệu tươi, nấu vừa đủ chứ không nấu dư gây lãng phí. Một bàn ăn của người dân xứ sở hoa anh đào không bao giờ chỉ toàn món chiên, món luộc hay hấp mà có sự kết hợp của các kiểu nấu để cân bằng vị giác, bớt cảm giác chán ngấy.
Các quy tắc này giúp bữa ăn đầy đủ chất dinh dưỡng, đủ chất và lời nhắc nhở nho nhỏ để người nấu ăn hay người thưởng thức dùng, tăng cường sức khỏe.
